IRZplus to elektroniczny system ARiMR do identyfikacji i rejestracji zwierząt gospodarskich. Każdy posiadacz bydła, owiec, kóz, świń lub koni ma ustawowy obowiązek zgłaszania zdarzeń w stadzie — urodzenia, padnięcia, uboju, kupna i sprzedaży — w terminie do 7 dni. Niedopełnienie obowiązku grozi karą do 5000 zł i utratą dopłat bezpośrednich.
Co to jest IRZplus i kto musi z niego korzystać?
IRZplus (Identyfikacja i Rejestracja Zwierząt plus) to system teleinformatyczny prowadzony przez ARiMR, zastępujący papierowe księgi rejestracji stada. Obowiązek korzystania z niego dotyczy każdego posiadacza zwierząt — właściciela, dzierżawcy lub użytkownika — który utrzymuje choćby jedno zwierzę objęte systemem: bydło, owce, kozy, świnie lub konie.
Rejestracja w systemie następuje automatycznie po złożeniu wniosku o wpis do Krajowego Systemu Ewidencji Producentów (KSEP) i uzyskaniu numeru producenta ARiMR. Dopiero po nadaniu numeru rejestracyjnego siedziby stada można składać zgłoszenia zdarzeń.
Jakie zdarzenia trzeba zgłaszać do IRZplus?
Ustawa o IRZ wymienia katalog zdarzeń podlegających zgłoszeniu. Każde z nich musi być odnotowane w systemie w terminie — zazwyczaj 7 dni od dnia zdarzenia. Oto pełna lista zdarzeń wymagających zgłoszenia:
- Urodzenie — każde nowe zwierzę musi zostać zarejestrowane po oznaczeniu kolczykiem lub tatuażem
- Padnięcie — śmierć naturalna lub wskutek choroby, wypadku, uboju z konieczności
- Ubój — zarówno ubój rzeźny, jak i ubój na własny użytek
- Kupno — nabycie zwierzęcia od innego posiadacza; obowiązek spoczywa na nabywcy
- Sprzedaż — zbycie zwierzęcia; obowiązek spoczywa na sprzedającym
- Przemieszczenie — przemieszczenie zwierzęcia między siedzibami stada
- Wywóz / przywóz — wyjazd lub przyjazd zwierzęcia z/do innego państwa UE lub spoza UE
- Utrata — kradzież, ucieczka, zniszczenie kolczyka wymagające wymiany
Jakie są terminy zgłoszeń zdarzeń w stadzie?
Termin 7 dni od zdarzenia obowiązuje dla większości gatunków. Wyjątkiem są owce i kozy — tu ustawodawca przewidział dłuższe terminy dla młodych zwierząt nieprzeznaczonych do obrotu.
| Zdarzenie | Gatunek | Termin zgłoszenia |
|---|---|---|
| Urodzenie | Bydło | 7 dni od urodzenia (po oznakowaniu) |
| Urodzenie | Owce / Kozy (do obrotu) | 9 miesięcy (do wejścia w obrót) |
| Urodzenie | Świnie | 7 dni od urodzenia |
| Padnięcie | Wszystkie gatunki | 7 dni od dnia padnięcia |
| Ubój | Bydło, świnie, owce, kozy | 7 dni od uboju |
| Kupno / sprzedaż / przemieszczenie | Wszystkie gatunki | 7 dni od dnia przemieszczenia |
| Wywóz / przywóz (UE) | Bydło, owce, kozy | 7 dni od przekroczenia granicy |
Jak zgłosić zdarzenie w IRZplus — krok po kroku?
Zgłoszenie przez portal internetowy IRZplus jest najprostszym i najszybszym sposobem. Poniżej pełna procedura zgłoszenia online:
Gdzie zgłosić zdarzenie — alternatywne sposoby?
Oprócz portalu internetowego, posiadacze zwierząt mogą zgłaszać zdarzenia na kilka sposobów:
- Aplikacja mobilna IRZplus — dostępna na Android i iOS, z pełną funkcjonalnością portalu; wygodna podczas pracy w terenie
- Osobiście w biurze powiatowym ARiMR — zgłoszenie papierowe lub ustne przed pracownikiem
- Przez upoważnionego pełnomocnika — można upoważnić inną osobę (np. pracownika, doradcę rolniczego) do składania zgłoszeń w imieniu posiadacza stada
Prawidłowe prowadzenie dokumentacji IRZ jest wymogiem do ubiegania się o dotacje i dopłaty bezpośrednie dla rolników w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Niezgodności w rejestrach IRZ mogą prowadzić do odmowy lub zwrotu otrzymanych płatności.
Jakie kary grożą za brak zgłoszenia do IRZplus?
Naruszenie obowiązku zgłaszania zdarzeń jest sankcjonowane zarówno administracyjnie (przez ARiMR), jak i finansowo (zmniejszenie dopłat). Kary są nakładane po przeprowadzeniu kontroli stada lub przy weryfikacji danych podczas składania wniosków o dopłaty bezpośrednie.
Przy ubieganiu się o zwrot akcyzy za paliwo rolnicze i inne świadczenia rolnicze ARiMR weryfikuje zgodność danych w rejestrach IRZ. Niespójności mogą opóźnić lub uniemożliwić wypłatę.
Szczególnie ważna jest rejestracja IRZ dla młodych rolników ubiegających się o dofinansowanie — warunkiem wsparcia jest prowadzenie stada zgodnie z przepisami, w tym pełna i terminowa rejestracja zdarzeń.
Jakie zwierzęta są objęte systemem IRZplus?
System IRZplus obejmuje następujące gatunki zwierząt gospodarskich:
- Bydło (krowy, byki, jałówki, cielęta) — dwa kolczyki w obu uszach, obowiązek paszportu bydła
- Owce — dwa kolczyki lub kolczyk + tatuaż, elektroniczna transponderyzacja wymagana od określonego progu stada
- Kozy — analogicznie jak owce
- Świnie — tatuaż (numer siedziby stada) lub kolczyk; zgłoszenia wymagane przy każdym przemieszczeniu stada
- Konie — paszport konia (dokument identyfikacji koniowatych), rejestracja w UELN
Drób (kurczęta, indyki, kaczki, gęsi) jest objęty odrębnym systemem rejestracji — szczegóły dotyczące dopłat do drobiu w związku z ptasią grypą znajdziesz na dedykowanej stronie ARiMR.
Najczęściej zadawane pytania
Kto musi zgłaszać zdarzenia do IRZplus?
Każdy posiadacz zwierząt objętych systemem IRZ — bydła, owiec, kóz, świń lub koni — niezależnie od skali hodowli. Obowiązek dotyczy nawet jednego sztuki zwierzęcia utrzymywanego amatorsko na działce lub w zagrodzie. Posiadaczem jest właściciel, dzierżawca lub faktyczny opiekun zwierzęcia.
Jak uzyskać dostęp do portalu IRZplus?
Wymagane jest posiadanie numeru producenta ARiMR (uzyskuje się go przy pierwszej rejestracji stada w biurze powiatowym ARiMR lub przez wpis do KSEP). Do logowania służy Profil Zaufany, e-Dowód lub login i hasło do systemu ARiMR. Portal działa pod adresem irz.arimr.gov.pl.
Co grozi za niezgłoszenie urodzenia lub padnięcia zwierzęcia?
Kara administracyjna do 5000 zł oraz sankcje w płatnościach bezpośrednich (zmniejszenie lub zwrot dopłat). Przy wielokrotnych naruszeniach lub znacznych niezgodnościach sankcje mogą być kumulowane. Brak zgłoszenia uniemożliwia też legalne przemieszczanie i sprzedaż zwierząt.
Czy nabywca i sprzedający muszą osobno zgłaszać transakcję?
Tak, oboje mają odrębny obowiązek zgłoszenia — sprzedający zgłasza zbycie, nabywca zgłasza nabycie zwierzęcia. Termin wynosi 7 dni od przemieszczenia. Zgłoszenie przez jedną stronę nie zwalnia drugiej z obowiązku rejestracji w IRZplus.
Czy można zgłosić zdarzenie po terminie?
Tak, system przyjmuje spóźnione zgłoszenia, ale nie zwalnia to z odpowiedzialności za naruszenie terminu. Spóźnione zgłoszenie jest jednak zdecydowanie lepsze niż brak zgłoszenia — ARiMR uwzględnia okoliczności przy nakładaniu kar. Warto zadbać o zgłoszenie jak najszybciej po upływie terminu.
Czy IRZplus działa dla świń?
Tak, świnie są w pełni objęte systemem IRZ. Znakuje się je tatuażem z numerem siedziby stada lub kolczykiem. Zgłaszać należy urodzenia, przemieszczenia między stadami, padnięcia i ubój — każde zdarzenie w terminie 7 dni. Szczegółowe wymogi dotyczące świń reguluje rozporządzenie o bioasekuracji.
Jak zamówić kolczyki do oznakowania bydła lub owiec?
Kolczyki zamawia się przez portal IRZplus (sekcja „Zamówienie środków identyfikacji"), aplikację mobilną lub w biurze powiatowym ARiMR. Kolczyki produkują dostawcy zatwierdzeni przez ARiMR. Koszt to ok. 2–5 zł za kolczyk w zależności od dostawcy i gatunku. Bez kolczyka zwierzę nie może być legalnie zgłoszone jako urodzone.
Podstawa prawna i źródła
Obowiązek zgłaszania zdarzeń w stadzie wynika z ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz.U. z 2023 r. poz. 1172 ze zm.), w szczególności art. 4 ust. 1 (obowiązek zgłoszenia urodzenia), art. 5 (obowiązek rejestracji przemieszczenia) oraz art. 15 (kary). Przepisy UE reguluje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429 z dnia 9 marca 2026 r. (prawo o zdrowiu zwierząt).