Formularz KRUS UD-5 to oficjalny wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników składany do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wtedy, gdy ubezpieczenie nie przysługuje z mocy ustawy — np. gdy gospodarstwo ma powierzchnię równą lub poniżej 1 ha przeliczeniowego. Ubezpieczenie może obejmować ryzyko wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, a także emerytalno-rentowe.
Kto podlega ubezpieczeniu KRUS z mocy ustawy, a kto na wniosek?
Ubezpieczenie społeczne rolników jest obowiązkowe lub dobrowolne — zależy to przede wszystkim od powierzchni gospodarstwa i spełnienia kilku warunków ustawowych. Różnica ma istotne znaczenie praktyczne: ubezpieczenie obowiązkowe zaczyna się automatycznie, dobrowolne — dopiero od daty wskazanej we wniosku.
| Kryterium | Z mocy ustawy (obowiązkowe) | Na wniosek (dobrowolne) — druk UD-5 |
|---|---|---|
| Powierzchnia gospodarstwa | Powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny | Równa lub poniżej 1 ha przeliczeniowego |
| Inne ubezpieczenie społeczne | Brak (warunek bezwzględny) | Brak — lub tylko ZUS z tytułu działalności (wtedy WChM ograniczone) |
| Kto może zostać objęty | Rolnik + małżonek + domownik stale pracujący | Rolnik + małżonek + domownik + osoby, które zaprzestały rolnictwa |
| Prawo do emerytury / renty | Brak ustalonego prawa | Brak ustalonego prawa (z wyjątkiem ograniczonego zakresu) |
| Formularz | KRUS UD-2 (Zgłoszenie) | KRUS UD-5 (Wniosek) + UD-2 przy pierwszym zgłoszeniu |
Kto może złożyć wniosek KRUS UD-5?
Formularz UD-5 składają osoby, które chcą zostać objęte ubezpieczeniem KRUS dobrowolnie. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 1770 t.j.) wymienia w art. 16 następujące grupy uprawnionych:
- Rolnik prowadzący działalność rolniczą w gospodarstwie o powierzchni równej lub poniżej 1 ha przeliczeniowego użytków rolnych lub dziale specjalnym produkcji rolnej.
- Małżonek lub domownik takiego rolnika, stale pracujący w tym gospodarstwie.
- Osoba, która zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, ale nie nabyła praw do emerytury lub renty — może kontynuować ubezpieczenie emerytalno-rentowe.
- Osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy — do wyczerpania 25-letniego okresu ubezpieczeniowego.
- Rolnik objęty ubezpieczeniem ZUS z tytułu działalności pozarolniczej — może ubezpieczyć się w KRUS tylko w ograniczonym zakresie wypadkowym (26 zł/mies.).
Jaki zakres ubezpieczenia wybrać?
Formularz UD-5 pozwala wybrać zakres ochrony ubezpieczeniowej. Dostępne opcje według art. 17 ustawy:
- Pełny zakres: ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie (WChM) oraz emerytalno-rentowe (ER) — najczęstszy wybór rolników bez innego ubezpieczenia.
- Tylko WChM (ograniczony zakres): dla rolników opłacających ZUS z tytułu działalności pozarolniczej — ubezpieczenie wypadkowe w niższej stawce bez ER.
- Tylko ER: możliwe wyłącznie, gdy jednocześnie zapewniona jest ochrona wypadkowa z innego tytułu.
- Jednorazowe odszkodowanie (ograniczony zakres): dla osób już ubezpieczonych w ZUS lub pobierających emerytury / renty KRUS — tylko ochrona wypadkowa przy pracach rolniczych.
Ile wynoszą składki KRUS w 2026 roku?
Składki na ubezpieczenie społeczne rolników są ustalane kwartalnie przez Prezesa KRUS i opłacane z góry za każdy kwartał. Stawki obowiązujące w roku 2026:
| Rodzaj ubezpieczenia | Stawka miesięczna | Stawka kwartalna |
|---|---|---|
| WChM — pełny zakres (rolnik, małżonek, domownik) | 78 zł | 234 zł |
| WChM — ograniczony zakres (na wniosek) | 26 zł | 78 zł |
| Emerytalno-rentowe — podstawowe (do 50 ha) | 160–169 zł | ok. 480–507 zł |
| ER — dopłata (50–100 ha przel.) | +192 zł | +576 zł |
| ER — dopłata (100–150 ha przel.) | +385 zł | +1 155 zł |
| ER — dopłata (powyżej 150 ha przel.) | +577 zł | +1 731 zł |
Terminy płatności składek: do 31 stycznia (I kwartał), do 30 kwietnia (II kwartał), do 31 lipca (III kwartał), do 31 października (IV kwartał). Nieopłacenie składki w terminie powoduje ustanie ubezpieczenia z mocy prawa od kolejnego okresu.
Gdzie złożyć wniosek KRUS UD-5?
Wniosek składa się osobiście lub pocztą w jednostce organizacyjnej KRUS właściwej ze względu na miejsce położenia gospodarstwa rolnego — czyli w placówce terenowej lub oddziale regionalnym KRUS obsługującym gminę, w której leży grunt.
- Formularz dostępny w każdej placówce terenowej KRUS oraz do pobrania na stronie krus.gov.pl i gov.pl.
- Brak możliwości złożenia przez ePUAP lub usługi e-KRUS (2026).
- Po złożeniu wniosku KRUS wysyła decyzję o objęciu lub odmowie objęcia ubezpieczeniem.
Jak wypełnić wniosek KRUS UD-5 krok po kroku?
Jakie dokumenty zabrać do KRUS?
- Wypełniony formularz KRUS UD-5 (wniosek) + KRUS UD-2 przy pierwszym zgłoszeniu.
- Dokument tożsamości (dowód osobisty lub paszport).
- Dokumenty potwierdzające tytuł prawny do gruntów rolnych: akt własności, umowa dzierżawy, decyzja o nabyciu, wypis z ewidencji gruntów.
- W razie potrzeby: zaświadczenie z ZUS o niepodleganiu ubezpieczeniu (jeśli KRUS tego zażąda), dokumenty potwierdzające sytuację (np. przy opiece nad dzieckiem — decyzja o świadczeniu pielęgnacyjnym).
- Numer rachunku bankowego do ewentualnych wypłat świadczeń (KRUS może o niego poprosić przy zgłoszeniu).
Najczęstsze błędy przy składaniu wniosku UD-5
Błąd 2: Wskazanie daty wstecznej. Ubezpieczenie na wniosek może zacząć się najwcześniej od dnia złożenia formularza, nie wcześniej. Daty przeszłe są odrzucane.
Błąd 3: Zły zakres przy działalności pozarolniczej. Rolnicy jednocześnie opłacający ZUS z JDG mogą wybrać KRUS tylko w ograniczonym zakresie WChM (26 zł/mies.). Zaznaczenie pełnego zakresu spowoduje odmowę objęcia ER.
Błąd 4: Nieopłacenie składki w terminie. Jedna nieuregulowana płatność kwartalna powoduje automatyczne ustanie ubezpieczenia. Ustaw przypomnienie lub zlecenie stałe w banku.
Co daje ubezpieczenie KRUS? Świadczenia i prawa
Przystąpienie do ubezpieczenia KRUS (WChM i ER) uprawnia do pełnego katalogu świadczeń rolniczych:
- Jednorazowe odszkodowanie za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub choroby zawodowej.
- Zasiłek chorobowy za czas niezdolności do pracy trwający powyżej 180 dni (po wyczerpaniu okresu karencyjnego).
- Zasiłek macierzyński po porodzie lub przysposobieniu dziecka.
- Emerytura rolnicza po osiągnięciu wieku emerytalnego i co najmniej 25-letniego okresu ubezpieczenia w KRUS — szczegóły na stronie wniosek o emeryturę.
- Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy w rolnictwie — dostępna przez Rehabilitację leczniczą KRUS.
- Ubezpieczenie zdrowotne — objęcie KRUS automatycznie daje tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego NFZ (formularz UD-2Z).
każdej innej miejscowości w Polsce doradztwo w zakresie ubezpieczenia rolniczego oferują bezpłatnie:
- Placówki terenowe KRUS — pracownicy wyjaśnią warunki, pomogą wypełnić UD-5 i powiedzą, jakie dokumenty zabrać.
- Ośrodki doradztwa rolniczego (ODR) — doradcy rolniczy pomagają m.in. w kwestiach ubezpieczeniowych i dopłat bezpośrednich ARiMR.
- Izby rolnicze — regionalne izby prowadzą bezpłatne punkty konsultacyjne dla rolników.
- Kalkulator dopłat ARiMR — pomocny przy wyliczeniu ha przeliczeniowych dla potrzeb KRUS i podatku rolnego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę złożyć wniosek UD-5, jeśli prowadzę JDG i opłacam ZUS?
Tak, ale tylko w ograniczonym zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego (WChM). Stawka wynosi 26 zł miesięcznie (78 zł kwartalnie). Nie możesz jednocześnie ubezpieczyć się w KRUS emerytalno-rentowo, jeśli opłacasz ZUS ER z tytułu działalności pozarolniczej.
Od kiedy zaczyna się ubezpieczenie KRUS złożone na podstawie UD-5?
Ubezpieczenie dobrowolne (na wniosek) zaczyna się od daty wskazanej we wniosku UD-5, nie wcześniej niż od dnia jego złożenia w placówce KRUS. Możesz wskazać datę przyszłą (np. od 1. dnia następnego miesiąca), ale nie datę przeszłą.
Co się stanie, jeśli nie zapłacę składki KRUS w terminie?
Ubezpieczenie ustaje z mocy prawa od początku kwartału, za który składka nie wpłynęła. Aby wznowić ochronę, trzeba złożyć nowy wniosek UD-5. Jeśli istniały ważne przyczyny opóźnienia, można wnioskować o zachowanie ciągłości ubezpieczenia — decyduje o tym Prezes KRUS.
Czy małżonek i domownik muszą składać oddzielny wniosek UD-5?
Tak, każda osoba składa własny formularz UD-5. Małżonek i domownik, którym nie przysługuje ubezpieczenie z mocy ustawy (np. gospodarstwo ≤1 ha), muszą samodzielnie złożyć wniosek o objęcie ubezpieczeniem dobrowolnym.
Czy po zakończeniu działalności rolniczej mogę nadal być w KRUS?
Tak — jeśli zaprzestałeś działalności rolniczej i nie nabyłeś prawa do emerytury lub renty, możesz kontynuować ubezpieczenie emerytalno-rentowe (ER) w KRUS. W tym celu składasz wniosek UD-5 wskazując zakres ER, opłacasz składki i utrzymujesz ciągłość ubezpieczenia.
Gdzie znaleźć aktualny formularz UD-5 do pobrania?
Formularz KRUS UD-5/2021_02 dostępny jest w sekcji formularzy ubezpieczeniowych na stronie gov.pl (dział KRUS → Formularze) oraz na krus.gov.pl (BIP → Formularze i wnioski → Ubezpieczenia). Możesz też odebrać papierowy egzemplarz w każdej placówce terenowej KRUS.
Czy producent rolny wpisany do KSEP musi ubezpieczyć się w KRUS?
Wpis do Krajowego Systemu Ewidencji Producentów jest oddzielną kwestią od ubezpieczenia KRUS. Producentem rolnym może być osoba zarówno objęta KRUS, jak i ZUS. Obowiązek ubezpieczenia w KRUS zależy od powierzchni użytków rolnych i spełnienia warunków ustawowych, nie od wpisu do ARiMR.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 1770 t.j.) — art. 7 (ubezpieczenie z mocy ustawy), art. 16–17 (ubezpieczenie na wniosek, zakres), art. 36–41 (składki).
- Formularz KRUS UD-5/2021_02: gov.pl — Formularze dotyczące ubezpieczenia społecznego rolników
- Informacje o ubezpieczeniu dobrowolnym: gov.pl — Ubezpieczenie dobrowolne (na wniosek)
- Wysokość składek: gov.pl — Wysokość składek KRUS