Rodzina i świadczenia

Wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy (SR-5O)

Formularz SR-4 dla opiekunów rezygnujących z pracy. Kwota 620 zł/mies., kryterium 764 zł/os. Obowiązywał do 31.12.2023 r.

Specjalny zasiłek opiekuńczy (formularz SR-4) to świadczenie rodzinne w wysokości 620 zł miesięcznie dla osób, które rezygnują z pracy, by sprawować stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązuje kryterium dochodowe 764 zł netto na osobę. Od 1 stycznia 2024 r. art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych został uchylony — zasiłek pozostaje dostępny wyłącznie dla osób, które nabyły do niego prawo na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.

Komu przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy?

Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał osobom, na których ciążył obowiązek alimentacyjny (rodzice, dzieci, wnuki, rodzeństwo, teściowie) oraz małżonkom, jeżeli łącznie spełniły dwa warunki:

  • zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo nie podjęły pracy w celu sprawowania stałej opieki;
  • łączny dochód rodziny opiekuna i rodziny osoby wymagającej opieki nie przekraczał 764 zł netto na osobę w przeliczeniu na miesiąc.

Opieką musiała być objęta osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami wymagającymi stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby. Rejestracja w urzędzie pracy jako bezrobotny nie pozbawiała prawa do zasiłku.

Ważne
Od 1 stycznia 2024 r. nie można złożyć nowego wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy — art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych został uchylony. Wnioski są przyjmowane wyłącznie od osób, które nabyły prawo do świadczenia przed tą datą i ubiegają się o jego kontynuację (ochrona praw nabytych). Jeśli szukasz wsparcia finansowego dla opiekuna od 2024 r., sprawdź świadczenie pielęgnacyjne — wyższe i bez kryterium dochodowego.

Specjalny zasiłek opiekuńczy a świadczenie pielęgnacyjne — czym się różnią?

Oba świadczenia były adresowane do opiekunów osób z niepełnosprawnością, ale różniły się wieloma parametrami. Poniższa tabela porównuje warunki według przepisów obowiązujących do końca 2023 r.:

Cecha Specjalny zasiłek opiekuńczy (SR-4) Świadczenie pielęgnacyjne
Kwota (do 12/2023) 620 zł / mies. 2119 zł / mies. (2023 r.)
Kryterium dochodowe 764 zł netto / os. Brak kryterium
Krąg uprawnionych opiekunów Osoby z obowiązkiem alimentacyjnym + małżonkowie Tylko wybrane osoby (matka/ojciec, opiekunowie)
Status od 1 stycznia 2024 r. Uchylone (brak nowych przyznaczeń) Obowiązuje, kwota rośnie co rok
Organ przyznający Gmina / MOPS Gmina / MOPS
Informacja
Jeżeli opiekun spełniał warunki do obu świadczeń, musiał wybrać jedno — nie można było pobierać ich jednocześnie. W praktyce większość opiekunów wybierała wyższe świadczenie pielęgnacyjne. Specjalny zasiłek był opcją dla tych, którzy nie spełniali wąskich warunków do świadczenia pielęgnacyjnego, ale mieli szerszy obowiązek alimentacyjny (np. teść opiekujący się synową).

Jak złożyć wniosek SR-4 o specjalny zasiłek opiekuńczy?

Formularz Wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy (SR-5O) (SR-4) składa się w urzędzie właściwym dla miejsca zamieszkania opiekuna (nie osoby wymagającej opieki).

Pobierz formularz SR-4
ze strony Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (gov.pl) lub odbierz w urzędzie. Do wniosku dołącz załącznik SR-4Z i odpowiednie oświadczenia (ZSR-05, ZSR-07, ZSR-10 — w zależności od sytuacji).
Zgromadź dokumenty
kserokopia aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności (oryginał do wglądu), dokumenty potwierdzające dochody rodziny z poprzedniego roku (zaświadczenia, PIT, decyzja US), świadectwo pracy lub oświadczenie o rezygnacji z zatrudnienia.
Oblicz kryterium dochodowe
zsumuj dochody netto rodziny opiekuna ORAZ rodziny osoby wymagającej opieki, podziel przez łączną liczbę osób w obu rodzinach. Wynik musi być ≤ 764 zł netto na osobę.
Złóż wniosek
osobiście w urzędzie lub przez internet (ePUAP / profil zaufany — platforma empatia.mrips.gov.pl). Wnioski na nowy okres zasiłkowy przyjmowane są od 1 lipca (online) lub od 1 sierpnia (papierowo).
Oczekuj decyzji
urząd wydaje decyzję w ciągu 30 dni od złożenia kompletnych dokumentów. Wypłata następuje do 30. dnia miesiąca po złożeniu wniosku.
Porada
Wniosek można złożyć przez internet za pomocą profilu zaufanego — oszczędzasz czas na wizytę w urzędzie. Platforma empatia.mrips.gov.pl prowadzi przez cały formularz krok po kroku i pozwala dołączyć skany dokumentów.

Jakie dokumenty są potrzebne do wniosku?

Do wniosku SR-4 należy dołączyć:

  • Kserokopię orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub o niepełnosprawności ze stosownymi wskazaniami (oryginał do wglądu) — o orzeczenie o niepełnosprawności wnioskuje się osobno do powiatowego zespołu ds. orzekania;
  • Dokumenty potwierdzające dochody rodziny opiekuna i rodziny osoby wymagającej opieki (PIT, zaświadczenie z zakładu pracy, decyzja o przyznaniu emerytury/renty — w zależności od źródła);
  • Świadectwo pracy lub oświadczenie o rezygnacji z zatrudnienia / niepodejmowaniu pracy;
  • Zaświadczenie o ewentualnej rejestracji w urzędzie pracy jako bezrobotny;
  • Oświadczenie ZSR-07 — jeżeli rodzina posiada gospodarstwo rolne;
  • Oświadczenie ZSR-10 — jeżeli podopieczny przebywa w placówce całodobowej;
  • Zaświadczenie lekarskie lub dokumentacja medyczna — gdy wymagana przez urząd dla potwierdzenia stanu zdrowia podopiecznego.
Uwaga
Najczęstszy błąd: opiekunowie liczą kryterium dochodowe tylko dla swojej rodziny, zapominając, że do obliczeń wlicza się łączny dochód obu rodzin — opiekuna i osoby wymagającej opieki. Przekroczenie limitu 764 zł netto na osobę choćby o złotówkę wyklucza prawo do zasiłku.

Jaka jest kwota specjalnego zasiłku opiekuńczego i ile wynosi zasiłek pielęgnacyjny?

Specjalny zasiłek opiekuńczy wynosił 620 zł brutto miesięcznie (kwota niezmienna od lat). Nie podlegał waloryzacji, co przez lata obniżało jego realną wartość. Dla porównania:

Specjalny zasiłek opiekuńczy był wolny od podatku dochodowego. Opiekun pobierający SZO miał opłacane składki emerytalne i rentowe od kwoty zasiłku — z perspektywą przyszłej emerytury.

Co zamiast specjalnego zasiłku opiekuńczego od 2026 r.?

Od 1 stycznia 2024 r. system wsparcia opiekunów został gruntownie zmieniony. Osoby wymagające opieki mogą ubiegać się o świadczenie wspierające przyznawane przez ZUS (bez kryterium dochodowego, skierowane do osoby z niepełnosprawnością). Opiekunowie natomiast mają dostęp do podwyższonego świadczenia pielęgnacyjnego, które od 2024 r. jest dostępne dla szerszego kręgu opiekunów i nie ma kryterium dochodowego.

Informacja
Opiekun, który korzystał ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i chce przejść na świadczenie pielęgnacyjne, musi złożyć nowy wniosek. Prawa nabyte do SZO wygasają z końcem przyznanego okresu zasiłkowego — nie ma automatycznego przedłużenia na nowych zasadach.

Inne formy wsparcia dla opiekunów dostępne w 2026 r.:

Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę złożyć nowy wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy w 2025 lub 2026 r.?

Nie. Od 1 stycznia 2024 r. art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulujący specjalny zasiłek opiekuńczy, został uchylony. Nowych przyznaczeń się nie dokonuje. Wnioski są akceptowane wyłącznie od osób, które nabyły prawo do zasiłku przed 31 grudnia 2023 r. i starają się o przedłużenie na kolejny okres zasiłkowy. Jeżeli szukasz wsparcia po raz pierwszy, rozważ świadczenie pielęgnacyjne lub świadczenie wspierające dla osoby wymagającej opieki.

Czym różni się specjalny zasiłek opiekuńczy od zasiłku dla opiekuna?

Zasiłek dla opiekuna (dawne świadczenie pielęgnacyjne w starej formule) był innym świadczeniem — przyznawanym osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wskutek zmian przepisów w 2013 r. Specjalny zasiłek opiekuńczy dotyczył szerszego kręgu opiekunów (obowiązek alimentacyjny), ale z kryterium dochodowym. Oba świadczenia zostały zastąpione przez nowe regulacje od 2024 r.

Czy zasiłek opiekuńczy z ZUS to to samo co specjalny zasiłek opiekuńczy?

Nie. To dwa różne świadczenia. Zasiłek opiekuńczy z ZUS jest krótkotrwałym świadczeniem (do 60–120 dni w roku) wypłacanym przez ZUS z tytułu ubezpieczenia chorobowego — np. gdy rodzic opiekuje się chorym dzieckiem. Specjalny zasiłek opiekuńczy był długoterminowym świadczeniem rodzinnym (620 zł/mies.) przyznawanym przez gminę osobom, które całkowicie rezygnują z pracy.

Co liczymy do kryterium dochodowego 764 zł?

Do dochodu wlicza się dochody netto (po odliczeniu podatku i składek) wszystkich członków obu rodzin: rodziny opiekuna i rodziny osoby wymagającej opieki. Łączna suma jest dzielona przez łączną liczbę osób w obu gospodarstwach. Uwzględnia się dochody z pracy, emerytury, renty, alimenty, dochody z działalności gospodarczej i rolniczej. Nie wlicza się m.in. świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku rodzinnego i dodatków, pomocy materialnej o charakterze jednorazowym.

Czy opiekun pobierający specjalny zasiłek ma opłacane składki ZUS?

Tak. Gmina (organ realizujący świadczenia rodzinne) opłacała za opiekuna składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe od kwoty przyznanego zasiłku (620 zł). Ubezpieczenie zdrowotne było finansowane z budżetu państwa. Okresy pobierania zasiłku są zaliczane do stażu emerytalnego.

Jak długo trwa okres zasiłkowy i kiedy trzeba odnawiać wniosek?

Okres zasiłkowy trwa od 1 listopada do 31 października następnego roku. Wniosek na nowy okres trzeba złożyć co roku — od 1 lipca przez internet lub od 1 sierpnia w formie papierowej. Jeżeli wniosek zostanie złożony do 31 października, prawo do zasiłku jest przyznane od 1 listopada. Jeżeli po 31 października — od miesiąca złożenia wniosku.

Podstawa prawna i źródła

Specjalny zasiłek opiekuńczy był regulowany przez art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323). Przepis został uchylony na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) z dniem 1 stycznia 2024 r. Przepisy przejściowe ochrony praw nabytych zawiera art. 63 tej ustawy.

Wzór formularza SR-4 oraz załączników określa rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1340). Formularz SR-4 (2026 r.) dostępny jest na stronie MRiPS — gov.pl.

Pobierz formularz

Formularz do wydruku — wydrukuj, wypełnij ręcznie i złóż w urzędzie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę złożyć nowy wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy w 2025 lub 2026 r.?
Nie. Od 1 stycznia 2024 r. art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych został uchylony i nie dokonuje się nowych przyznaczeń. Wnioski przyjmowane są wyłącznie od osób, które nabyły prawo do zasiłku przed 31 grudnia 2023 r. i ubiegają się o jego kontynuację na kolejny okres zasiłkowy.
Ile wynosi specjalny zasiłek opiekuńczy?
Specjalny zasiłek opiekuńczy wynosił 620 zł brutto miesięcznie. Kwota nie była waloryzowana. Opiekun miał opłacane składki emerytalne i rentowe od kwoty zasiłku przez gminę.
Jakie jest kryterium dochodowe przy specjalnym zasiłku opiekuńczym?
Kryterium wynosiło 764 zł netto na osobę miesięcznie. Do obliczeń wlicza się łączne dochody rodziny opiekuna i rodziny osoby wymagającej opieki, podzielone przez łączną liczbę osób w obu gospodarstwach.
Jaka jest różnica między specjalnym zasiłkiem opiekuńczym a świadczeniem pielęgnacyjnym?
Świadczenie pielęgnacyjne było wyższe (2988 zł w 2024 r.) i nie miało kryterium dochodowego, ale przysługiwało węższemu kręgowi opiekunów. Specjalny zasiłek wynosił 620 zł i miał kryterium 764 zł/os., lecz obejmował szerszy krąg osób z obowiązkiem alimentacyjnym. Od 2024 r. specjalny zasiłek nie jest już przyznawany.
Co zastąpiło specjalny zasiłek opiekuńczy po 2024 roku?
Od 2024 r. osoby wymagające opieki mogą ubiegać się o świadczenie wspierające (ZUS, bez kryterium dochodowego). Opiekunowie mają dostęp do podwyższonego świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego przez gminę, bez kryterium dochodowego i dla szerszego kręgu uprawnionych.
Gdzie złożyć wniosek SR-4 o specjalny zasiłek opiekuńczy?
Wniosek składa się w urzędzie właściwym dla miejsca zamieszkania opiekuna: w urzędzie gminy lub Miejskim/Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej (MOPS/GOPS). Można też złożyć przez internet na platformie empatia.mrips.gov.pl za pomocą profilu zaufanego.