Umowa przedwstępna sprzedaży (ogólna) to umowa, w której jedna lub obie strony zobowiązują się do zawarcia w przyszłości umowy sprzedaży. Reguluje ją art. 389–390 Kodeksu cywilnego. Stosowana przy transakcjach ruchomościami, gdy strony nie mogą sfinalizować transakcji od razu — bo czekają na kredyt, zwolnienie rzeczy lub podjęcie ostatecznej decyzji.
Czym jest umowa przedwstępna i kiedy jej potrzebujesz?
Umowa przedwstępna sprzedaży (art. 389 Kodeksu cywilnego) zobowiązuje jedną lub obie strony do zawarcia w przyszłości oznaczonej umowy — tzw. umowy przyrzeczonej. Sama nie przenosi własności — to robi dopiero umowa przyrzeczona. Służy do zabezpieczenia transakcji w czasie, gdy jej natychmiastowe sfinalizowanie jest niemożliwe lub nieopłacalne.
- Kupujesz używaną maszynę, ale właściciel nie może jej jeszcze wydać (np. korzysta z niej do końca miesiąca)
- Czekasz na kredyt, decyzję banku lub zwolnienie środków
- Chcesz zagwarantować sobie pierwszeństwo zakupu rzeczy, zanim zapłacisz pełną kwotę
- Sprzedający chce mieć pewność, że kupujący się nie wycofa
Jakie elementy musi zawierać umowa przedwstępna sprzedaży?
Aby umowa przedwstępna była ważna i dawała stronom pełną ochronę, musi zawierać co najmniej trzy elementy: dokładny opis przedmiotu, cenę sprzedaży oraz termin zawarcia umowy przyrzeczonej. Brak któregoś z nich może pozbawić umowę skutków prawnych lub ograniczyć ochronę do samego odszkodowania.
| Element | Wymagany? | Uwagi |
|---|---|---|
| Dane stron (imię, nazwisko, PESEL, adres) | Tak | Pełna identyfikacja obu stron |
| Opis przedmiotu sprzedaży | Tak | Musi identyfikować rzecz jednoznacznie — nr seryjny, model, stan |
| Cena sprzedaży | Tak | Kwota, po której zostanie zawarta umowa przyrzeczona |
| Termin zawarcia umowy przyrzeczonej | Zalecany | Bez terminu — rok ustawowy (art. 389 § 2 KC) |
| Zadatek lub zaliczka | Opcjonalny | Zadatek daje silniejsze zabezpieczenie (art. 394 KC) |
| Podpisy obu stron | Tak | Dwa egzemplarze — po jednym dla każdej strony |
Zadatek czy zaliczka — jaka jest różnica?
Zadatek i zaliczka to dwa różne instrumenty, choć obie to kwoty wpłacane przy zawarciu umowy przedwstępnej. Różnica jest zasadnicza: zadatek chroni obie strony przed wycofaniem się z umowy, zaliczka — nie. Jeśli strony nie użyją wyraźnie słowa „zadatek", wpłacona kwota jest z mocy prawa zaliczką (art. 394 § 1 KC).
| Sytuacja | Zadatek (art. 394 KC) | Zaliczka |
|---|---|---|
| Kupujący odstępuje od umowy | Traci zadatek | Odzyskuje pełną kwotę |
| Sprzedający odstępuje od umowy | Zwraca dwukrotność zadatku | Zwraca wpłaconą kwotę |
| Umowa doszła do skutku | Zalicza się na poczet ceny | Zalicza się na poczet ceny |
Skutek słabszy i silniejszy — co może zrobić poszkodowana strona?
Kodeks cywilny przewiduje dwa rodzaje ochrony przy niewykonaniu umowy przedwstępnej. Skutek silniejszy (art. 390 § 2 KC) pozwala żądać zawarcia umowy przyrzeczonej przed sądem — sąd może nakazać sprzedającemu przeniesienie własności. Skutek słabszy (art. 390 § 1 KC) ogranicza roszczenie do odszkodowania za poniesioną szkodę.
Dla ruchomości zwykła forma pisemna umowy przedwstępnej wystarczy, by uzyskać skutek silniejszy — sąd może zasądzić zawarcie umowy przyrzeczonej. Inaczej jest przy nieruchomościach, gdzie do skutku silniejszego wymagana jest forma aktu notarialnego (sprawdź umowę przedwstępną przy nieruchomościach).
Jak wypełnić umowę przedwstępną sprzedaży krok po kroku?
Poniżej procedura wypełnienia wzoru krok po kroku. Zwróć szczególną uwagę na opis przedmiotu i wybór między zadatkiem a zaliczką — to najczęstsze źródła sporów.
Jakie opłaty wiążą się z umową przedwstępną sprzedaży?
Sama umowa przedwstępna nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC). Obowiązek podatkowy powstaje dopiero przy zawarciu umowy przyrzeczonej — ostatecznej sprzedaży. Podatek 2% wartości rzeczy płaci kupujący w ciągu 14 dni od zawarcia umowy przyrzeczonej (formularze PCC-3).
| Czynność | PCC | Termin |
|---|---|---|
| Zawarcie umowy przedwstępnej | Brak | — |
| Zawarcie umowy przyrzeczonej (sprzedaż) | 2% wartości | 14 dni od zawarcia |
| Sprzedaż pojazdu — zgłoszenie do starostwa | Brak (inne zgłoszenie) | 30 dni od zawarcia umowy przyrzeczonej |
Co zrobić po podpisaniu umowy przyrzeczonej?
Po zawarciu umowy przyrzeczonej należy pamiętać o kilku obowiązkach. Przy sprzedaży pojazdu dochodzi obowiązek zgłoszenia do starostwa, przy ogólnej sprzedaży — przede wszystkim o PCC.
- Zapłać PCC-3 do urzędu skarbowego w ciągu 14 dni (kupujący)
- Przy sprzedaży pojazdu: obie strony zgłaszają transakcję do starosty w ciągu 30 dni — sprawdź umowę kupna-sprzedaży samochodu z instrukcją zgłoszenia
- Przy umowie na rower, quad lub ciągnik: sprawdź umowę kupna-sprzedaży roweru, quada lub ciągnika rolniczego z odpowiednimi polami
- Jeśli kupujesz rzecz na kredyt lub pożyczkę — sprawdź umowę pożyczki
- Zachowaj umowy (przedwstępną i przyrzeczoną) przez minimum 5 lat — na wypadek kontroli US lub sporu
Najczęściej zadawane pytania
Czy umowa przedwstępna sprzedaży ruchomości musi być notarialna?
Nie. Dla ruchomości (maszyny, sprzęt, rowery, ciągniki, quady) wystarczy zwykła forma pisemna. Forma notarialna jest wymagana wyłącznie dla nieruchomości, jeśli strony chcą mieć pewny skutek silniejszy (możliwość przymuszenia sądowego do zawarcia umowy). Przy ruchomościach zwykły dokument pisemny daje już skutek silniejszy.
Co się stanie, jeśli sprzedający wycofa się i nie chce zwrócić podwójnego zadatku?
Kupujący może wnieść powództwo do sądu o zwrot dwukrotności zadatku lub — jeśli woli nabyć rzecz — o zawarcie umowy przyrzeczonej (art. 390 § 2 KC). Sąd może wydać wyrok zastępujący oświadczenie woli sprzedającego. W sprawach do 75 tys. zł właściwy jest sąd rejonowy, powyżej — okręgowy.
Czy muszę płacić PCC od umowy przedwstępnej?
Nie. Umowa przedwstępna sama w sobie nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych. PCC w wysokości 2% wartości rzeczy nalicza się dopiero od umowy przyrzeczonej (ostatecznej sprzedaży). Kupujący musi zapłacić podatek w ciągu 14 dni od daty zawarcia umowy przyrzeczonej, składając formularz PCC-3 w urzędzie skarbowym.
Co jeśli strony nie ustaliły terminu zawarcia umowy przyrzeczonej?
Jeśli umowa przedwstępna nie określa terminu, wówczas — zgodnie z art. 389 § 2 KC — każda ze stron może w ciągu roku od zawarcia umowy przedwstępnej wyznaczyć drugiej stronie odpowiedni termin do zawarcia umowy przyrzeczonej. Po upływie roku roszczenie wygasa. Dlatego zawsze warto wpisać konkretną datę.
Jaka jest różnica między zadatkiem a zaliczką?
Zadatek (art. 394 KC) ma szczególne skutki: jeśli kupujący się wycofa, traci zadatek; jeśli sprzedający — musi zwrócić dwukrotność. Zaliczka to zwykła płatność na poczet ceny — strona może ją odzyskać bez sankcji. Aby kwota była zadatkiem, umowa musi wyraźnie używać słowa „zadatek". Brak tego słowa powoduje, że z mocy prawa jest to zaliczka.
Ile egzemplarzy umowy należy sporządzić?
Dwa egzemplarze — po jednym dla każdej strony. Obydwa muszą być podpisane przez obie strony i są oryginałami. Jeśli przy umowie jest świadek lub pośrednik, można sporządzić trzeci egzemplarz. Nie ma obowiązku notarialnego ani sądowego potwierdzania podpisów.
Czy umowę przedwstępną można zawrzeć przez internet / e-mail?
Tak, jeśli obie strony dysponują kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem zaufanym (ePUAP). Wydrukowana umowa podpisana odręcznie i zeskanowana lub sfotografowana nie spełnia wymagań formy pisemnej — taki „skan" nie ma mocy prawnej pisemnego oryginału. Przy transakcjach na odległość bezpieczniej jest wysłać podpisane oryginały pocztą.
Podstawa prawna i źródła (2026)
Umowę przedwstępną regulują przepisy Kodeksu cywilnego obowiązujące w 2026 r. Poniżej kluczowe artykuły i linki do tekstów urzędowych.
- Art. 389–390 KC — definicja umowy przedwstępnej, obowiązek zawarcia umowy przyrzeczonej, skutek słabszy i silniejszy
- Art. 394 KC — zadatek: skutki niewykonania umowy przez jedną ze stron
- Art. 155 KC — przeniesienie własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości
- Art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o PCC — stawka 2% od sprzedaży rzeczy (Dz.U. z 2024 r. poz. 295)
- Kodeks cywilny — tekst jednolity (ISAP)
- Ustawa o PCC — tekst jednolity (ISAP)